بيشتر باديه‌نشينان اين سرزمين بربر هستند . مقدسى فاصلهء قيروان تا سطيف را حدود ده مرحله ياد كرده است . « 1 » به نوشته بكرى : سطيف شهر بزرگ و قديمى و بر گرد آن ، ديوارى خراب است كه قبيلهء كتامه به همراه ابو عبد الله شيعى آن را خراب كرده‌اند . بعد از كتامه ، اعراب بر آن شهر غلبه كردند و امروز ، شهر ديوارى ندارد ، ولى آباد است و مسجد جامع دارد و بازارهاى بسيار كه اجناس در آن ارزان است . ميان سطيف و قيروان ده مرحله راه است . « 2 » ادريسى كه خود شمال افريقا را ديده ، در وصف قلعهء سطيف مىنويسد : نزديك بجايه و در سمت جنوب آن است و ميان آن و بجايه دو مرحله راه است . قلعه سطيف بسيار وسيع و پرجمعيت است و مانند شهرى مىماند . آب آن بسيار است و انواع درختان ميوه دارد و از آنجا گردويى به ساير نواحى صادر مىشود كه در خوشبويى و خوش‌طعمى نظير ندارد و قيمت آن ارزان است . ميان سطيف و قسنطينه چهار مرحله راه است . نزديك سطيف كوهى است به نام ايكجان كه قبايل كتامه در آن ، در قلعه‌اى استوار و بلند ، جايگاه دارند . آن قلعه قبلا از نواحى بنى حماد [ امراى بنى زيرى ] بوده است و در سمت مغرب آن كوهى است كه جلاوه خوانده مىشود . ميان سطيف و بجايه يك مرحله و نيم‌راه است . « 3 » به نوشتهء ياقوت : سطيف شهرى است در كوههاى كتامه ميان تاهرت و قيروان در سرزمين بربر . شهر كوچكى است ؛ اما كشتزارها و جنگلهاى بزرگ دارد . ابو عبد الله شيعى ، داعى عبيد الله ، از آنجا خروج كرد . « 4 » يك قرن بعد از ياقوت ، ابو الفداء مىنويسد : سطيف شهرى پرنعمت است و كوره‌اى ( ناحيه‌اى ) دارد مشتمل بر آباديهاى بسيار و ساكنانش بربرند . « 5 » ابو الفداء عينا اوصافى را كه ادريسى دربارهء سطيف آورده ، نقل كرده است . لئون افريقى در قرن دهم هجرى ، سطيف را از بناهاى روميان مىداند و مىنويسد : در شصت ميلى جنوب بجايه و از سلسله كوهها دور است و در دشت زيبايى

--> ( 1 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 312 ، 349 و 354 . ( 2 ) . المغرب فى ذكر بلاد افريقيه و المغرب ؛ ص 76 . ( 3 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 1 ، ص 269 . ( 4 ) . معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 220 . ( 5 ) . تقويم البلدان ؛ ص 187 .